TARİH VE MİTOLOJİ

TARİH           

 Kuruluşu ile ilgili kesin bilgiler bulunmamakla birlikte Çakraz'ın tarihini, Amasra 'nın tarihinden ayrı düşünmek mümkün değildir. Bu da ortalama 2500 - 3000 yıllık bir dönem demektir.

            Bazı kaynaklar yörenin ilk sakinlerinin Erythinoslar olduğunu belirtirler. Bundan sonra İyonya döneminde Çakraz’ ın İon kolonisine katıldığı belirtilmektedir.(MÖ. 6. y.y)  Daha sonra MÖ. 580’ de Lidya; 547’ de Pers egemenliğine girer. M.Ö.308 – 286 yılları arasında Amasra’daki Amastris dönemi gelir. Kraliçe Amastris’ in ölümünden sonra sırasıyla, Pontus, Roma, Bizans ve Cenevizliler dönemi yaşanır. Nihayet 1460 yılında Amasra’ nın Türkler tarafından fethedilmesi ile birlikte Çakraz da Türk egemenliği altına girer.

            Çakraz’ ın ilk adının ne olduğu hakkında da kesin bir bilgi yoktur. Ancak Bölge Türk egemenliği altına girdikten sonra burasının  Anadolu’nun değişik yörelerinden gelen Yörük ve Türkmen grupları ile iskan edildiği bilinmektedir. Çakraz adını da buraya Anadolu’ dan gelenlerin getirdiği kesindir. Çünkü bugün Sivas ilinin Yıldızeli ilçesine bağlı eski adı Çakraz (Yeni adı Yolkaya) olan bir köy vardır. Çakraz ismini bu bölgeye verenler büyük bir ihtimalle buradan gelip yerleşenler olmalıdır. Çakraz’ da yaşayan bazı aileler de köklerinin Sivas dolaylarında  Çakraz ismi ile anılan bir yere dayandığını zaten  belirtmektedirler. Buna ek olarak yine Kırım, Kafkasya ve  Doğu Karadeniz bölgesinden gelen aileler de vardır. Bölgedeki bazı soyadı ve aile lakapları da bu konuda bazı ipuçları verebilir. Sözgelimi AZAKLI soyadı Kırım’ ı çağrıştırmaktadır. Çerkezler adını taşıyan aile de muhtemelen Kafkasya bölgesinden gelmiş olmalıdır. Alay oğulları, Özmenler, Yalçın ve Kayaşimşir soyadını taşıyan aileler Doğu Karadeniz (özellikle Trabzon, Sürmene ve Hopa) yöresinden gelmiş olan ailelerden bazılarıdır.

            Yine gerek Internet ve gerekse Türkiye'de 1967 ve 1973 yılları arasında yayınlanmış olan il yıllıklarında yaptığım araştırmalarda Sivas'ın Yıldızeli ilçesindeki Çakraz ismini taşıyan köyden başka, Tokat ilinin Reşadiye ilçesine bağlı ve Çakraz adını taşıyan başka bir köyün varlığını da öğrenmiş bulunuyorum. Bu iki köy ile ilgili geniş bilgiler elde edilince yine bu sayfada bilgilerinize sunulacaktır.

            Çakraz adının anlamı ile ilgili olarak da kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Bu konuda da değişik görüşler vardır.

            Değerli bilim adamı ve araştırmacı Ayhan ATAMAN beyefendi, öğrencilik yıllarında(1964) hazırlamış olduğu Çakraz ile ilgili  araştırma tezinde bu konuda derlemiş olduğu görüşleri, Çakraz Şehit Ahmet Telli İlköğretim Okulu tarafından her yıl geleneksel olarak yayınlanan ÇAKRAZ isimli dergide  bize şöyle aktarmaktadır:

            “Çakraz kelimesinin etimolojisi hakkında çeşitli görüşler vardır.Bir kısım köy sakinlerine göre Çakraz kelimesi ‘ Çakıroğlu’ adlı bir kurucudan gelmektedir. Bir kısım Çakrazlılara göre Çakraz kelimesi ‘çapraz’ dan gelmektedir. Çakraz’ ın bölge köylerinin iskelesi oluşu, bu köylerden Çakraz’ a birçok yolların çıkmasına sebep olmuştur. Bu yolların Çakraz önünde çapraz oluşu da şimdi Çakraz denilen köye bir zamanlar Çapraz dedirtmiştir.”

            Ancak bütün bu görüşler içinde, bize göre en gerçekçi olan görüş, bu bölgenin Türkleşmesi sırasında Sivas dolaylarındaki Çakraz bölgesinden gelmiş olanlar tarafından bu köye bu adın verildiği görüşüdür. Bu bütün Tük boylarında rastlanan genel bir adete de uygun olmaktadır. Şöyle ki; Türk obalarının göçler sırasında yeni yerleştikleri bölgelere, geldikleri bölgelerin yer , dağ, tepe, ırmak isimlerini vermeleri eski bir Türk geleneğidir. Bu noktadan hareketle herhalde Sivas’ın Çakraz bölgesinden bu tarafa gelerek yerleşen Boylar buraya geldikleri yerin adını vermiş olmalıdırlar.

SİVAS VE TOKAT İLLERİNDE BULUNAN VE ÇAKRAZ İSMİNİ TAŞIYAN KÖYLERLE İLGİLİ SON BİLGİLER

     Yapmış olduğumuz bir  araştırmanın sonuçlarına göre, birisi Sivas İlinin Yıldızeli ilçesine 26 km uzaklıkta ve diğeri de Tokat ilinin Reşadiye ilçesine 6 km uzaklıkta olmak üzere, Çakraz adını taşıyan iki yerleşim yeri bulunmaktadır. Bunlarla ilgili olarak toplanan bilgiler şöyledir.

SİVAS/ Yıldızeli  -  Çakraz

Resimler Hayati KAYHAN - (http://yolkaya.sitemynet.com  )' dan alınmıştır

Sivas İli' nin Yıldızeli ilçesine bağlı ve ilçeye 20 km uzaklıkta bir köy olan ve sonradan adı Yolkaya olarak değiştirilen Çakraz Köyü' nün, 480 hane ve 1876 kişilik bir nüfusa sahip olduğu öğrenildi.

Köyde İlköğretim okulu, köy konağı, Sağlık evi, cami, imam evi bulunuyor. Ayrıca kapalı şebeke içme suyu, kanalizasyonu, sulama kanalı da olan köy, 1999 yılında İlçede örnek köy olarak seçilmiş. Geçim kaynakları, tarım, hayvancılık olan köy aynı zamanda da bir orman köyü özelliği taşımaktadır. Ayrıca köyden çok sayıda vatandaş, yurt dışında işçi olarak çalışmaktadır. İlk yerleşimi Türkler tarafından oluşturulan köyün bazı sosyal ve kültürel özellikleri köyümüze benzemektedir. Köyde bazı telaffuzlar aynı  buralardaki telaffuza benzemektedir. Söz gelimi, bazı isimlerin telaffuzu aynıdır:                                                     

Ayşe = Anşa,  Pembe = Pempe,  Rıza = Irıza

        Yemek türleri içinde de MIHLAMA bulunmaktadır ki, bu yemek de aynı isimle burada yapılmaktadır.

        Köy yeşillikler içinde ve bu yönü ile de Çakraz' ın batıdaki şeyhler sırtlarından görünümüne çok benzemektedir. Pek yakında bu köyle ilgili diğer bilgiler ve resimler bu sayfada yayınlanacaktır.

       TOKAT/ Reşadiye - Çakraz

Tokat' ın Reşadiye ilçesinde bulunan Çakraz Köyü'nden görünüşler. (Resimler http://cakraz.tr.cx sitesinden alınmıştır)

            TOKAT' ın Reşadiye ilçesine bağlı Çakraz Köyü ise, Reşadiye İlçesi'nin Bereketli Beldesinin 6 km batısında yer  almaktadır. 250 -300 hane olan köyde şu anda 80 - 90 hanenin köyde yaşadığı öğrenildi.Bir internet sitesinden elde edilen nüfus bilgilerine göre,1997 yılında 2460 olarak belirtilen nüfusun aynı sitede 2000 yılı sayım sonuçlarına göre 439 kişiye düşmüş olduğu görülmekte. Bu duruma göre, eğer bu bilgilerde bir yanlışlık yoksa, köyün dışarıya göç veren bir köy olduğu ve bu göçün de çok geniş boyutta olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca köyde sağlık evi,   11 derslikli ve 5 öğretmenli bir ilköğretim okulu ve PTT acentesi bulunmaktadır. Köyün  içme suyu ve kanalizasyon şebekesine de sahip olduğu alınan bilgiler arasındadır.

            Ekonomisi önemli ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanan köyde  özellikle hayvancılık önemli gelir kaynakları arasındadır. Köyde 1000 büyükbaş, 5000 küçükbaş olmak üzere 6000 hayvan beslenmektedir. En çok ekilen ürünler buğday, arpa, fiğ ve patatestir. Köy halkının gelir seviyesinin düşük olması nedeniyle çiftçilik modern bir şekilde yapılamayıp tarımda kullanılan araç ve gereçler yeterli olmamaktadır.

Köydeki sülale isimlerinden Kâhya oğulları ismi, bizim köyümüzde de bulunmaktadır.

             Bu köylerle ilgili yeni bilgiler elde edildikçe sitemizde bu bilgiler derhal yayınlanacaktır.

MİTOLOJİ

Çakrazlılar yaratıcılıklarını mitolojide de göstermişlerdir. Üretilen mitlerde yüzyılların solduramadığı bir güzellik ile hayata ilişkin sembolik manalar vardır. Denizin egemenliği, ortak kaygı ve zevkler, doğal oluşumlar yaratıcılığın kaynağını teşkil etmiştir. 

ŞİMAL YILDIZI

Hikaye burada yaşayanların hayvan sevgisini simgeler. Bir gün Sesamos’tan gelenler balıkçıdan yunus balığı satın alarak tekrar denize atarlar. Doğduğu ortama geri dönen yunus yaşamaya başlar. Gel zaman git zaman Erythinoi’lerin bindiği yelkenli aniden oluşan fırtınada batar. Yunus balıkları denize düşenlerden birinin boğulmasını önlerler. Şimal Yıldızını izleyerek karaya çıkarırlar. İşte bu kişi yaşama devam eder. Her canlı gibi o da ihtiyarlar ve ecel ölümüyle ölür. Yakınları ve köylüleri büyük bir cenaze töreni hazırlar. Cenaze alayı Çakraz körfezini boydan boya geçip mezarlığa ancak varabiliyordu. Körfezden geçiş esnasında yunusların denizde atlayarak cenaze alayını selamladıkları söylenir.  

ÇAKIR KIZ

Çakraz’ın köylerinden birinde gözlerinin renginden dolayı Çakır Kız lakabıyla anılan genç kız büyüyüp serpildiğinde delikanlıların ve zengin erkeklerin gözdesi olur. Onunla, yaşıt bir çok kişi evlenmek ister. Fakat ailesi olgun yaşta olmadığını mazeret göstererek teklifleri geri çevirir. Hüsrana uğrayanlar kız hakkında dedikodu çıkartırlar. Söylenenler gerçekten ağır niteliktedir. Başta aile dedikodulara pek kulak asmasa da, evin reisi olan baba kahır içine düşer. Lafları kaldıramaz. Netice de Çakır Kızı katletmeğe karar verir. Konu için en uygun yerin Karacakaya civarı olabileceğini düşünür. Tanyeri ağarırken yola koyulup anılan yere varırlar. Soluklanmaları bitmeden Çakır Kız ve babasının etrafını karacalar sarar. Karacaların kimi babaya kimi de kıza bakar. Bu durum karşısında baba sevgi içinde kalır. Ceylan bakışlı kızına kıyamaz. Köylülere duyduğu kinden hiçbir şey kalmaz. Köye dönmek yerine orada yaşamaya karar verir. Gel zaman git zaman karacalarla dostluk kurulur. Keklik eti yiyerek karınlarını doyururlar. Oralara gelenlere yardım ederler. Çobanların kaybolan kuzularını bulurlar. Susayanlara su temin ederler. Çakır kız babasına neşe saçsa da köyden geliş nedenlerini unutamaz. Her şeyi derin derin düşünür. Neticede verem olup yatağa düşer. Baba yiyecek aramaya gittiğinde hüngür hüngür ağlar. Kızın gözyaşları görünmesin diye, yavru karacalar siler. Kız sonunda ölür. Babası derin bir mezar kazıp onu defneder. Ardından orada kalacak cesareti kendinde göremez ve köye döner. Dedikodular canlanmasın diye kızını kestiğini ilan eder. Bu seferde iftira edenler vicdanlarıyla baş başa kalırlar. Söylediklerini vicdanları kaldıramaz. Birer birer ölürler. Bundan böyle her kim Karacakaya’ya yalnız giderse bazen atlı, bazen de yalnız vaziyette güzel bir kız gördüğünü ve o kızın kendine yardım ettiğini söyler.

ÖNEMLİ UYARI

Sitemizde yayınlanmakta olan tüm haber, bilgi ve resimler aksi belirtilmedikçe  ticari amaçla  kullanılmamak şartıyla, izin alınarak ve kaynak belirtilerek kullanılabilir